Thể loại

Thứ Năm, 26 tháng 12, 2019

Vài nhận xét về vụ Mobifone mua AVG

Mấy hôm nay toà nghỉ để nghị án vụ Mobifone mua 95% cổ phần AVG. Đây là vụ xử có nhiều diễn biến thú vị.

Cái thú vị đầu tiên là các báo đều đưa rất ít hình ảnh, thông tin, hay bình luận về Phạm Nhật Vũ. Dường như có bàn tay vô hình làm cho Phạm Nhật Vũ gần như là bị cáo ngoài lề trong vụ án.

Ông Vũ chỉ xuất hiện ở ngày đầu tiên của phiên toà, còn lại là nằm viện mà không rõ bệnh gì. Ông Vũ phát biểu với hình ảnh tiều tuỵ, áo hoodie đen, người cúi, tay chụm, toà cho ngồi. Khác biệt hẳn với các bị cáo khác. Một sự tự nhiên hay là tác phẩm của một đạo điễn hình ảnh tài ba?

Vợ ông Vũ có một bài phát biểu rất hay và cảm động. Không thấy bất cứ người nhà nào của các bị cáo khác được tạo điều kiện phát biểu như vậy.

Nguyễn Bắc Son được xây dựng là bị cáo đầu vụ. Bị đề nghị tử hình. Nhưng việc hưởng lợi lớn nhất từ việc mua bán là cổ đông AVG mà đứng đầu là Phạm Nhật Vũ vì vậy bị cáo đầu vụ và chủ mưu phải là ông Vũ. Nguyễn Bắc Son có chăng chỉ là đồng phạm đắc lực trong vụ án về thức tế là sự chiếm đoạt tinh vi tiền của nhà nước.

 Ông Vũ chỉ bị truy tố tội đưa hối lộ. Tội danh này được đề nghị 3 đến 4 năm tù, mức hình phạt tương đối nhẹ dù số tiền đưa rất lớn (không thấy có báo nào nhận xét về mức đề nghị này). Ông Vũ nghe xong, nhẹ người, coi như kiếp nạn đã qua, tránh mặt tại toà. Đến lúc tuyên án thì chắc độ 3 năm tù, đi tù thì nằm viện là chính, trước quốc khánh năm sau là về (được giảm án, trừ thời gian tạm giam).

Trên toà ai cũng ân hận, chẳng qua là bởi vì cá đã nằm trên thớt. Thực tế khi làm ai cũng biết là láo nhưng có phải tiền của mình đâu, người chủ động vì tham tiền, tham quyền, người bị động vì không muốn bị đẩy ra khỏi ghế. Ông Vũ biết được giá trị thật của AVG và thấy rằng AVG không có tương lai nên tìm cách bán đi. Nhìn quanh thì chỉ có ông nhà nước là có thể lừa được để bán với giá trên trời. Định giá một công ty rất phức tạp, có thể nhập nhèm được chỗ này. Tung tin vịt có công ty nước ngoài mua với giá cao để rộng đường dư luận. Ông Vũ kiếm được một mớ, chia lại cho cộng sự chút đỉnh, cả làng có tiền, chỉ mỗi nhà nước thiệt.

Khi vụ việc vỡ lở, biết nuốt không trôi. Ông Vũ và gia đình ông Vũ đoán định tình hình rất nhanh, trả lại tiền, cả lãi. Phải nói là rất đáng khen. Khen không phải vì sự ăn năn hối cải mà là vì biết xử lý khủng hoảng một cách thông minh nhất. Chấp nhận sai lầm, trả giá, và cố gắng lật sang trang mới một cách nhanh nhất.

Tuy nhiên, nhìn ở một khía cạnh khác thì đây chỉ là một vụ thuận mua vừa bán. Người mua đã chấp nhận giá mua đó thì đó và vấn đề của người mua, không phải là vấn đề của người bán. Bên B dại thì bên B chịu. Quân của bên B cố tình làm sai quy định của bên B để được hưởng lợi cá nhân thì là vấn đề của bên B. Do B sử dụng không đúng người, không quản được người của mình. Không thể nói bên A làm sai. Người bán nào chẳng tìm cách bán được giá cao nhất. Vấn đề ở đây bên B là nhà nước, quy định "nội bộ" quản lý quân của ông lại là pháp luật nhà nước. Chứ nếu bên B chỉ là một công ty tư nhân, thì cùng lắm mấy thằng làm láo bị đuổi và ông CEO thì được cho nghỉ vì tội không biết điều hành.







Thứ Hai, 24 tháng 6, 2019

Thi Đại Học

Tuần này cháu mình thi đại học. Nhớ lại năm xưa cậu thi, nó còn chưa ra đời. Nhanh thật. Sau này mình có thể đã làm được nhiều việc khó hơn thi đại học gấp bội, nhưng tương quan với sự trưởng thành, thi đại học vẫn là thử thách lớn nhất.

Mình vẫn nhớ suốt năm lớp 11, 12. Suy nghĩ cuối cùng trước khi đi ngủ đều về thi đại học: "Bách khoa chắc lấy 21 là cùng (sau này lấy 21,5), mỗi môn 7 điểm là trong tầm tay", "khoảng 30 nghìn bạn thi, mình chỉ cần trên 27 nghìn đồng chí là được", "Đỗ đại học sẽ là ngày hạnh phúc nhất đời mình". Áp lực ghê gớm, con GS BK mà trượt BK thì... thôi chả dám nghĩ đến. Cuối cùng mình cũng vượt qua và đúng là hạnh phúc ghê gớm. Bảng điểm dán mấy chỗ đều đi xem hết, cho chắc ăn.

Giờ nghĩ lại, mình đã thực hiện nhiều cái đúng mà hồi đấy chưa ý thức được một cách rõ ràng. Hy vọng kinh nghiệm của mình sẽ giúp được ai đó.

"Học tài thi phận" có phần đúng. Nếu khả năng của anh ở ngay ngưỡng đỗ, may một tí thì anh đỗ, mà không may một tí thì anh trượt. Với mình, dưới áp lực lớn, bài thi mình làm không được tốt như ôn luyện ở nhà. Về nhà nghĩ lại, sao mình lại... ngu đột xuất như thế. Nhưng "may", mình đặt mục tiêu 25, 26 điểm khi ôn luyện, đi thi tụt mấy điểm vẫn đỗ.

Phải định lượng được khả năng của mình. Không thể định tính, mơ hồ chung chung giỏi dốt. Định lượng được để mà còn liệu cơm gắp mắm, chọn trường cho đúng. Mình để dành một số đề Toán Lý Hoá không động đến, cuối hàng tháng, lôi ra làm như đi thi, trình bày vào giấy thi. Sau đó tự chấm hoặc nhờ thầy cô chấm, nhận xét cả cách trình bày. Mình làm từ giữa năm lớp 11, để đo lường thực lực mà còn điều chỉnh kế hoạch ôn luyện cho phù hợp. Nhiều lúc tổng điểm chỉ cỡ 15, 16, cũng hốt hoảng.

Lập kế hoạch cho đến cuối đường. Nội dung ôn luyện biết, dự kiến ôn ba vòng, mình chia nhỏ, lập kế cho từng tuần, từng ngày. Làm thế rất có lợi về tâm lý. Người ôn thi bao giờ cũng có tâm lý không biết học bao nhiêu cho đủ nên lúc nào cũng lo lắng. Có kế hoạch theo ngày rồi, làm xong kế hoạch, thì nghỉ, đi chơi. Tâm lý rất thoải mái. Nếu bận thì mình biết mình chậm bao nhiêu để ôn bù trước hoặc bù sau. (Sau này đọc sách mới biết cái này thiên hạ gọi là "Doing with the end in mind")

Hoãn cái sự sung sướng lại. Mình vẫn nhớ lời thầy Bùi Long Biên: "Các em hoãn chơi 1 thì sau này các em sẽ được chơi 100". Hồi xưa TV (chưa có Youtube như bây giờ) có bộ phim Thái Bình Thiên Quốc chiếu sau thời sự 7 giờ. Mình thèm xem lắm, nhưng cứ xem xong hết giới thiệu đầu phim là lại đi học, chong đèn đến 12h đêm. Cuối tuần mới nghỉ xem phim.

Biết thư giãn. Mặc dù nghe thầy Biên nói vậy, mình cũng không hoãn hết việc chơi. Chơi để giảm căng thẳng, để tạm quên áp lực. Mình đánh điện tử đều với mấy đứa bạn thân, Starcraft, Half Life, Fifa 99, thuộc hạng có máu mặt ở khu BK thời trước năm 2000, nhiều lúc cũng tự thấy là chơi nhiều quá. Cũng may mình được cho chơi điện tử từ bé nên đã có miễn dịch tập nhiễm (bố mua cho hẳn đầu 4 nút thời cấp 1, một quyết định rất chiến lược, cho con tiêm vaccine điện tử). Chơi mà không quá đắm đuối, vẫn không quên học. Giữa hai đợt thi (thời mình thi theo trường, có 2 đợt), chẳng ôn luyện gì, ôn lúc đấy cũng không giải quyết được gì, ngồi đợi không thì lại áp lực, mình với cậu bạn cắm mặt chơi Fifa 99. Sau cả hai thằng đều đỗ.

Tốn tâm sức là thế, giờ bằng đại học quẳng ở đâu cũng không nhớ.


Thứ Sáu, 29 tháng 3, 2019

Lạm Bàn Về Tâm Linh Nhân Chuyện Ba Vàng

Chuyện chùa Ba Vàng thỉnh vong đã có rất nhiều ý kiến nhiều chiều khác nhau. Tôi cũng rất quan tâm chuyện này vì đây là một hiện tượng cụ thể của cả một trào lưu xã hội đi đâu cũng nói đến tâm linh. Năng lượng (thời gian, tiền của, tâm sức) của nhiều người và tựu chung lại là của cả xã hội được dồn ngày càng nhiều vào đây. Không biết đó là hồng phúc hay đại hoạ của đất nước?

Nhìn từ gốc, ta thấy rằng ai cũng có những nỗi niềm riêng. Người mong mỏi có một đứa con, người bị bệnh tật dầy vò, người có cuộc sống gia đình không hạnh phúc, người đối mặt với nhiều khó khăn. Họ cần tìm đến sự an ủi. Đây là một nhu cầu chính đáng. Tôn giáo giải quyết được nhu cầu đó, vì nó đem lại sự an ủi, tĩnh tâm cho con người. Đó mặt rất tích cực của tôn giáo. 

Tôn giáo cũng giúp điều chỉnh hành vi con người, nhất là thời kỳ còn mông muội. Các tôn giáo lớn, tồn tại lâu đời đều dậy con người đi theo một khuôn phép nào đấy và không làm việc ác. Vai trò của tôn giáo càng mờ nhạt khi con người có trình độ hiểu biết ngày càng cao. Họ không cần niềm tin tôn giáo để sống một cuộc sống lương thiện, bình yên và tử tế. Đây xu hướng phổ biến trong thời đại ngày nay. 

Tâm linh ở Việt nam, ngược lại, ngày càng được coi trọng khi xã hội đã lo xong chuyện đủ ăn đủ mặc. Đây là một nhu cầu tích cực và chính đáng. Tuy vậy có vẻ nhu cầu đã đi quá đà, lại được sự tiếp sức của những người nhìn thấy mối lợi lớn. 

Nói về nhu cầu quá đà của xã hội về tâm linh, có hai nguyên nhân chính theo tôi. Thứ nhất, là xã hội đang khủng hoảng niềm tin. Ra chợ không tin người bán, vào viện không tin bác sỹ, đi học không tin thầy cô giáo, ra pháp luật thì không tin chính quyền. Nơi trần thế không biết tin vào chỗ nào, con người tìm đến thần linh.

Hai là do sự phát triển nhanh về kinh tế, nhiều người tay không, giàu lên nhanh chóng. Trong số này có rất nhiều người giàu lên một cách không đàng hoàng, bằng cách "vặt" của thằng khác. Thăng tiến và làm ăn phải dùng nhiều biện pháp bẩn. Làm ăn chụp giật, lừa đảo, tham nhũng, chạy đất, chạy chức. Vì không đàng hoàng nên họ càng tin vào "số", vào tâm linh và thần quyền. 

Có cầu, ắt có cung. Nhiều kẻ xấu nhìn cũng ra nhu cầu đó. Quy mô nhỏ thì lập phủ, lập đàn, quy mô lớn thì xây chùa to hoành tráng, rồi tìm cách đánh bóng làm cho nó được cái mác "thiêng". Tiền lễ thu không hết, siêu lợi nhuận. Nào Bái Đính, nào Ba Vàng, chùa mới hoành tráng, sặc mùi đồng. Không còn đâu bóng dáng chùa cũ mà là bóng dáng của công ty TNHH đứng đằng sau. Một cụm từ mới: "du lịch tâm linh", trở nên phổ biến.

Thử nhìn sự việc trong mắt của những người này. Ở một chừng mực nào đó, họ cũng tự mê hoặc mình. Không những say tiền và còn say cả quyền. Từ một người vớ vẩn, bỗng chốc người khác phải quỳ lạy, nuốt từng lời mình nói, nó say lắm. Cái cảm giác có sức mạnh sai khiến kẻ khác nó nghiện hơn ma tuý.

Nói cụ thể về Ba Vàng, một nhà sư mà nhận danh hiệu tiến sỹ danh dự của đại học kỷ lục. Riêng cái dữ kiện này đã thấy đủ cả tham sân si và vô minh (mua danh mà mua phải hàng dởm). Nên dù có gắn mác đại đức, trưởng này, phó kia, nhưng không xứng đáng là một nhà tu hành. Chưa kể nếu công an điều tra thì có khi tu huyền tù.

Trong buổi thuyết giảng sau khi bị báo chí bóc mẽ, có rất nhiều người lên kể chuyện của mình để chứng minh sự linh diệu của gọi vong, nghe rất thuyết phục. Tôi tin những chuyện kể là có thật, việc khỏi bệnh cũng là có thật. Nhưng nói do oan gia trái chủ thì quả là ngộ nhận. Không khác nào tôi bảo những người này khỏi bệnh là do không khí. Ai có thể bác bỏ. Trong cả quá trình điều trị chắc ai cũng phải hít thở. Có hàng ngàn yếu tố tham gia, để chứng minh một yếu tố có đóng góp chủ đạo đến kết quả không phải dễ. Trong y học để chứng minh tác dụng của thuốc, người ta phải thực nghiệm trên số mẫu so sánh lớn. Thậm chí cho một nhóm bệnh nhận được cho uống thuốc giả vô tác dụng để so sánh với nhóm được uống thuốc thật để loại trừ yếu tố tâm lý. Đóng góp của gọi vong có chăng là giúp những người tin vào nó có một tâm lý tốt để điều trị bệnh.

Trong những cái mơ hồ ấy, việc đóng tiền lại là rất thật. Khi đã dính đến tiền, logic của xung đột lợi ích rất rõ ràng. Vong nhập vào anh mà anh lại là người ăn tiền, thì rõ ràng lời anh phán là không tin được. Chả ai ngu gì đi mua nhà lại nhờ ông chủ nhà định giá giúp. Còn nực cười hơn nữa, là chuyển nghiệp và giải oan chỉ tốn vài chục triệu. Thế thì ông Đường Tăng quá dại, phải trải qua tám mốt kiếp nạn để thành chính quả. Đến Ba Vàng mất vài tỷ là xong. Lại được trả góp.

Ở đời để ngộ ra được một cái gì đó khó lắm, phải tự mình suy ngẫm chiêm nghiệm mà chưa chắc đã ngộ ra.

Như đã nói ở bài "tản mạn về bói toán và phong thuỷ", tốt nhất là không nên dây vào những chuyện này vì nó là vấn đề tâm lý. Khi đã nghe thằng khác nó phán nhiều cái ghê rợn về mình, không ít thì nhiều cái tâm mình nó cũng gờn gợn. Chưa kể hiệu ứng đám đông khi rất nhiều người xung quanh cũng vậy. Tốn thời gian, tốn tiền, tốn não một cách vô bổ. Mà vô bổ thì đã may.

Con người sinh ra để chết, vấn đề chỉ là sớm hay muộn. Tốt nhất là anh ăn uống sinh hoạt lành mạnh khoa học. Đó là cái nhân để anh có cái quả là sống lâu, sống khoẻ. Tốt nhất là anh sống tử tế với chính mình và với người xung quanh. Đó là cái nhân để anh có cái quả là sự bình yên trong tâm.


Thứ Ba, 19 tháng 3, 2019

Nếu

"Nếu" trong đời là có thể em ơi
Ta sẽ "nếu" những gì em nhỉ?
Nếu để tránh vực sâu tuyệt vọng
Chia tay em trong đau khổ tột cùng

Nếu là thế anh biết đâu vị ngọt
Của đỉnh cao hạnh phúc tình yêu
Anh và em riêng của đất trời
Hoà làm một cho thời gian dừng lại

Trong đời này nếu có thể em ơi
Để chữa lại những ngây thơ khờ dại
Để con đường ta mãi mãi bên nhau
Để xây tiếp những lâu đài dang dở

Để cuồng si đừng hoá lỡ lầm
Để lỡ lầm đừng hoá chia ly
Để quỳ xuống xin đất trời chứng giám
Để gì nữa, em ơi, sao câm lặng?

Anh điên dại của một thời ngây dại
Đã cuồng điên đã tan nát con tim
Anh vẫn nguyện đường đời đừng thay đổi
Gặp, mê, yêu, say, hờn, đau, biệt.

Biết là thế cuộc đời không thuận nghịch
Có van xin, giận dữ, vẫn trơ trơ
Anh phải bước, tiếp đường dài phía trước
Hết cuối đường ta lại thuộc về nhau.

                                         Tours, France, 2019

Thứ Năm, 14 tháng 3, 2019

Lương và mức lương

Mình vẫn hay tếu với giám đốc công ty: "tôi đi làm chỉ quan trọng có hai điểm một là công việc có hứng thú không, hai là cuối tháng đem về cho vợ con được bao nhiêu". Trong câu nói đùa bao giờ cũng có một phần sự thật.

Suy cho cùng bạn cũng là hàng hoá trên thị trường lao động. Cái trực tiếp quyết định mức lương của bạn không phải là bạn đóng góp bao nhiêu cho công ty cũng không phải là bạn đã nỗ lực bao nhiêu mà chính là quy luật của thị trường. Hay nói một cách khác cụ thể hơn là bạn có dễ bị thay thế hay không.

Nếu việc bạn làm chỉ là vặn ốc vít, bạn không thể đòi lương cao được, vì ra đường vẫy ngay bất kỳ ai đó đều có thể thay thế được bạn. Nếu bạn là người chỉ ra cho cậu vặn vít, vít nào vặn, vít nào có thể bỏ qua, chắc chắn lương bạn sẽ hơn. Bạn khó bị thay thế hơn. Lương bạn sẽ cao hơn cậu vặn vít, mặc dù chắc bạn sẽ nhàn hơn về chân tay.

Hiểu luật chơi, mình thử áp dụng vào trường hợp của mình. Tranh thủ lúc kinh tế phát triển nóng (thị trường nhân lực khan hiếm). Mình làm một cuộc trò chuyện ngắn với giám đốc. Mình không kể lể dài dòng về đóng góp hay thành tích. Mình chỉ thủng thẳng: "Trong kinh thế thị trường, công ty có nhiều lựa chọn, nếu nhân viên đòi mức lương bất hợp lý, công ty có thể chọn người khác, đảm nhiệm cùng vị trí với mức lương thấp hơn". Mình dừng lại vài giây, nhường cho giám đốc tiếp vế sau: "Đúng rồi, kinh tế thị trường có hai chiều, nếu công ty không trả hợp lý thì người lao động có thể chọn công ty trả cao hơn". Sau cuộc nói chuyện đó là một sự thay đổi ngoạn mục mà mình chả mang tiếng kỳ kèo hay đe doạ gì, vế sau có phải mình nói đâu.

Nguyên văn câu truyện trong tiếng Anh rất đơn giản. "In the market economy, employer has multiple choices. No one can not be replaced, only how difficult it is". "On the other side, employee has multiple choices as well, right?".

Tất nhiên câu chuyện mình nói có hoàn cảnh hợp lý của nó. Khơi khơi mà nói có khi mất việc. Năm 2012, hợp đồng 4 năm với trường đại học sắp hết, giữa đáy khủng hoảng kinh tế Châu Âu, có việc tiếp để nuôi vợ con là như bắt được vàng rồi. Nên trả bao nhiêu mình cũng ừ. Hơn nữa, công ty này nhận mình làm đúng ngành, lại sẵn sàng đợi mình hẳn 6 tháng để mình hết hợp đồng với trường. Làm một thời gian rồi, công ty biết mình thế nào, kinh tế nó lại chu kỳ lên, nên mới dám mạnh mồm. Hơn nữa, biết người biết ta, mình biết là mình khó bị thay thế, không phải với cái phần mình làm quản lý. Cái đấy nó vẫy thằng khác vào thay được ngay. Cái khó thay là mình dựng nên một dòng sản phẩm mới mà công ty đã thử và thất bại về mặt kỹ thuật trước đó.

Chung quy lại thì cũng không ngoài câu nói của các cụ: "nhất nghệ tinh". Anh làm được cái việc mà xã hội cần và cái việc đấy càng ít thằng làm được, thì giá của anh càng cao. Chiều ngược lại, anh có muốn đòi cao cũng chẳng ai trả. Quy mô một con người hay một tổ chức cũng thế.

Thực tế thì thị trường lao động không được tròn trịa như vậy. Ví dụ luật lao động bảo vệ người lao động, khiến việc thay thế (đuổi người ko được việc để nhận người khác) sẽ tốn kém hơn. Hay việc con em cháu cha cũng làm méo mó tiêu cực thị trường.

Thứ Bảy, 8 tháng 12, 2018

Tản mạn về nạn phong thuỷ bói toán

Trong công việc cũng như cuộc sống, việc thuyết phục là một kỹ năng thiết yếu. Trong thuyết phục thì khó nhất là thuyết phục người khác về sự thay đổi, nhất là việc thay đổi có ảnh hưởng tiêu cực đến họ. Theo cách tự nhiên, người đi thuyết phục thường đưa ra các lý lẽ tích cực về sự thay đổi, vẽ ra các viễn cảnh có lợi cho người nghe. Nhưng thường thì cách này ít hiệu quả.

Một mẹo thường được nhắc đến trong sách vở phương Tây là đánh vào sự mất mát cá nhân nếu người nghe không đồng ý, hay nói nôm na là doạ. Tránh mất mát là bản năng sinh tồn. 

Món doạ này, phương Tây còn phải gọi phương Ta là cụ. Trong các thứ bói toán, phong thuỷ, tà đạo để kiếm chác, võ doạ được đẩy lên thành nghệ thuật. Tín chủ có hạn nặng, không giải thì bản thân và gia đình sẽ thế này thế kia. Tín chủ sợ, lập đàn là thầy kiếm. Hạn không đến thì do thầy cao tay ấn, chẳng may có chuyện thật thì tín chủ chưa đủ thành tâm. Thế là thầy sẽ được cảm ơn, không thì lại lập đàn giải hạn to hơn, kiểu gì thầy chả lợi.

Phong thuỷ dởm hay tà đạo cũng thế, doạ cho con người ta mê muội rồi sai khiến. Thế giới sắp sụp đổ,  tài sản nên đóng vào hội, đập bàn thờ tổ tiên sẽ được cứu rỗi. Tưởng hài, thế mà có nhiều người làm thật. Hiệu quả của võ doạ rất ghê gớm, đố ai có thể thuyết phục một người Việt đập bàn thờ tổ tiên mà dùng các lý lẽ tích cực? Đốt hương khói, độc lắm, chết là hết các cụ biết gì nữa đâu thì 90 triệu người, chả ai nghe.

Tản mạn đôi dòng để rút ra mấy điều.

Để nhận ra các thứ bói toán, phong thuỷ dởm, hay tà đạo rất dễ. Cứ xem cái chủ đề chính nó đề cập có phải là doạ dẫm, nói về các điều tiêu cực sẽ xảy ra hay không. Ông nào mà đoán được tương lai, đi đánh đề mà thành tỷ phú, làm thầy ăn mấy đồng bạc lẻ làm gì cho khổ.

Chớ bập vào những chuyện này, chẳng hạn đi xem bói. Nó như ma tuý, ở xa thì tỉnh, chứ ở gần không ai nói trước được. Nghe thầy bói doạ ba lăng nhăng mấy câu, về lại vẩn vơ suy nghĩ, thế đã là tốn não vì thằng khác dựng chuyện rồi.

Trong công việc, kinh doanh, hay cuộc sống, cũng nên biết sử dụng kỹ năng này. Ở một chừng mực nào đấy, võ doạ được sử dụng với cái tâm tốt, sẽ làm cho công việc hanh thông, tốt cho đại cục.

Thứ Tư, 12 tháng 9, 2018

Dây sống


                               Tặng mẹ và các mẹ
Tay chạm rốn con giật mình nhớ mẹ
Sợi dây truyền sự sống vẫn còn đây
Bằng chấm nhỏ con lớn lên trong mẹ
Là một phần của mẹ đứt rời ra
Sữa mẹ nuôi, con tập đi tập chạy
Đến hôm nay đã xa tận chân trời
Tay mẹ vẫn với dài theo nâng đỡ
"Khi anh cần tôi lại đến hầu anh"
Con vẫn nhớ chuyện bà thường hay kể
"Mẹ mày xưa bé cái kẹo mà khôn"
Một dây sống nối dài theo vô tận
Mẹ cho con, bà cho mẹ, lần hồi

Eindhoven,

8-7-2017

Vài suy nghĩ sau khi đánh giá dự án cho NAFOSTED

Lần đầu tiên được mời đánh giá hồ sơ dự án trong nước của bộ KHCN. Mình muốn chia sẽ vài suy nghĩ và cân nhắc trong quá trình đánh giá.

Sau khi đọc qua một lượt hồ sơ, đánh giá tổng thể của mình là "không được". Mình là dân khoa học làm trong công nghiệp, nên kết quả không có hướng ứng dụng rõ ràng là không ổn (dự án này hơi đen khi gặp phải dân "show me the money" :D). Nhưng sau vài ngày suy nghĩ và tìm hiểu thêm, mình thay đổi thành "rất được". Sao lại vậy? Mình muốn chia sẻ suy nghĩ chung trong quá trình đánh giá (suy nghĩ cụ thể về nội dung thì không được phép).

Đầu tiên mình nghĩ Việt nam mình ít tiền, nên chỉ làm những thứ ứng dụng, để có đóng góp ngay vào nền kinh tế. Cái dự án này chắc chắn không làm được chuyện này. Mình đã tham gia và đánh giá nhiều công trình ở Châu Âu và thỉnh thoảng từ các nơi khác. Trong cái nền tham chiếu này thì dự án cũng không phải quá tồi, vấn đề giải quyết tuy không thực tiễn, nhưng có tính khoa học. Mình biết có nhiều dự án ở Châu Âu (dự án kỹ thuật ứng dụng, không tính dự án nghiên cứu cơ bản) xong cũng cất ngăn kéo. Tuy nhiên dự án này có tính khả thi trong việc ra báo quốc tế. Thế nên mình thấy được ở điểm này. Những nước đi sau như Hàn Quốc, Trung Quốc cũng phải trải qua quá trình lấy số lượng trước. Việt nam cũng phải cần số lượng, từ đó mới mở ra các cầu nối giao lưu, rồi dần dần mới nâng được chất lượng và hình thành các mũi nhọn.

Một suy nghĩ nữa là mình không có tổng quan về các dự án khác cũng trong đợt xét này. Mình chỉ có tham chiếu gián tiếp về mặt bằng chung qua trao đổi với những người làm khoa học ở Việt nam lâu nay. Mình thấy dự án này "lùn" trong cái bó đũa mà mình biết (mặt bằng trực tiếp mà mình biết) nhưng biết đâu nó lại cao ở Việt nam. Nếu mình đánh giá "lùn" thì oan cho các tác giả. Ít nhất là mình cũng nhìn thấy khả năng ra báo của dự án.

Ngoài ra mình thấy ngân quỹ cho dự án quá nhỏ so với tham chiếu của mình. Tiêu ngần đấy tiền mà ra được mấy bài quốc tế thì cũng ổn.

Thế nên cuối cũng mình đánh giá là "Ưu tiên cấp ngân quỹ". Trong phần nhận xét mình cũng cố gắng gợi mở để các tác giả có thể có được kết quả có tính ứng dụng hơn. Không phải ứng dụng ngay nhưng nó đi vào quỹ đạo mà theo quỹ đạo đó, ở các dự án tiếp theo, sẽ ứng dụng được.

Thứ Tư, 30 tháng 12, 2015

Về hay ở: Chuyện muôn thủa

Hôm nay Eindhoven mưa bụi, thời tiết se lạnh, chợt trong người ậc lên nỗi nhớ tiết xuân Hà nội. Trái tim lại bảo về, nhưng cái đầu bảo ở. Chuyện đánh đấm giữa trái tim và cái đầu chả bao giờ nguôi, mặc cho sự thật: nhà cửa, vợ con, công việc đều ở đây.

Chuyện về hay ở đầy trong tâm trí nhưng tôi chưa bao giờ viết về nó, bởi đơn giản, đó là sự cân nhắc của mỗi người dựa vào rất nhiều yếu tố cụ thể. Làm gì có thước đo chung để nói đúng sai. Nhưng gần đây chuyện về ở lại ồn ào. Nhiều luồng ý kiến dù trái ngược nhau tôi thấy đều có phần đúng, như thầy bói xem voi, nó đúng ở từng trường hợp, từng hoàn cảnh. Cũng có nhiều đánh giá cảm tính như ở là không yêu nước, về là yêu nước. Tôi từng học hết đại học ở Việt nam, làm việc ở trong nước, rồi đi, rồi về làm việc, rồi lại đi, nên những đi hay ở đối với tôi không phải là giả thiết, mà thực tế đã trải nghiệm.

Sống và làm việc ở Việt nam hay ở một nước nào đó đều có được và mất. Quyết định về hay ở thường dựa trên những yếu tố cơ bản sau: Gia đình lớn ở Việt nam, gia đình nhỏ (nếu có), công việc, sở thích, ràng buộc (nếu có) và mong muốn đóng góp cho quê hương. Từng yếu tố này với mỗi người lại nặng nhẹ khác nhau, rất vô cùng. Tuy nhiên, cứ giả thiết rằng các yếu tố (trừ yếu tố cuối cùng) bù trừ cho nhau dẫn đến yếu tố "đóng góp" trở thành yếu tố quyết định. Vậy là xách va ly về chăng. Thật không đơn giản như vậy.

Trong câu chuyện với những người bạn Việt nam mà tôi quen khắp các nước, tôi đều thấy trái tim các bạn hướng về tổ quốc, mong tổ quốc ngày càng cường thịnh. Cái ấn tượng này mạnh đến nỗi một bạn người nước ngoài đã nói với tôi: "Người Việt nam bọn mày lạ thật đấy, bọn tao chả bao giờ đau đáu như thế". Mong muốn đóng góp là một thôi thúc. Về Việt nam làm việc cũng là một cố gắng để đóng góp nếu có công việc phù hợp. Ở thì cũng có nhiều cách đóng góp. Theo thống kê chính thức mới nhất thì trong 11 tháng đầu năm 2015, lượng kiều hối về riêng TP HCM đạt 4.76 tỉ USD. Con số đáng kể so với quy mô nền kinh tế nước nhà.

Thời đại thông tin, khoảng cách chỉ là một cái nhấp chuột, thì có vô vàn cách đóng góp như giúp đưa kiến thức, công nghệ, v.v. về nhà. Thế nên một môi trường cụ thể nào dù trong hay ngoài nước mà mình cảm thấy mình phát huy được hết khả năng thì nên chọn. Khi mình đã phát triển được thì cách này hay cách khác, sẽ có thể đóng góp gì đó cho đất nước.

Nhìn từ góc độ người làm chính sách, việc cần người làm được việc là bức thiết. Vì vậy cần phải có chính sách thu hút người có khả năng (tôi không dùng từ người tài vì tài là mức độ cao hơn). Người có khả năng thì có cả trong và ngoài nước, cả người Việt, lẫn người nước ngoài. Cần phải xác định các lĩnh vực chiến lược, mình cần người có khả năng gì, chứ không thể chung chung. Chất xám chỉ có tính tương đối, đặt nhầm chỗ thì vừa phí, vừa hại. Cần có các cơ chế mang tính chất tạo điều kiện, hơn là ràng buộc, lôi kéo. Các cụ nói "đất lành chim đậu". Ta không nên bắt chim đậu bằng cách gửi chim đi và bắt chim về như hiện nay, vừa tốn tiền vừa không hiệu quả. Hay như kêu gọi lòng yêu nước chung chung. Hay tạo ra những mảnh đất lành, chim mọi nơi sẽ tự khắc tìm về.

Nhìn từ góc độ công chúng, dân ta 90 triệu, có đi mất 10, 20 triệu, thì ở nhà may mới hết... tắc đường. Nếu nền giáo dục tốt thì chắc chắn có thể cũng cấp đủ nhân lực cho nền kinh tế trong nước. Hiện nay gần 178 nghìn cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp. Do vậy vấn đề ko phải là ko đủ người, mà vấn đề nằm ở đào tạo.

Thứ Ba, 28 tháng 4, 2015

Sản xuất ô tô thương hiệu Việt: húc đầu vào bê tông

Có một ước mơ đã được nói đến từ những năm chín mươi của thế kỷ trước đó là Việt nam tự sản xuất được xe hơi (xe gia đình). Đây không phải là một tham vọng chín chắn mà chỉ là một ước mơ lãng mạn.

Gần đây nhân  có thông tin về mẫu xe chưa hoàn thành của Vinaxuki, có nhiều quan điểm tỏ ra nuối tiếc về một ước mơ dang dở. Những cố gắng của Vinaxuki là đáng trân trọng nhưng đó là con đường không nên đi vào.

Sản xuất một mặt hàng trước hết phải nhìn từ thị trường. Thị trường cho ô tô thương hiệu Việt nam chắc chắn phải bắt đầu từ thị trường trong nước. Với tâm lý chuộng ngoại, đồng thời ô tô vẫn là thứ xa xỉ. Chắc rất ít người dân chọn ô tô thương hiệu Việt. Hơn nữa chất lượng chưa được thực tiễn kiểm chứng. Một hiện tượng tương tự được thể hiện qua xe Trung Quốc (TQ). Xe máy TQ giá rẻ đã có thể làm một cơn bão ở thị trường Việt nam nhưng ô tô TQ có xuất hiện nhưng không thể lặp lại lịch sử. Nếu tôi đã có 300 triệu đủ để mua ô tô TQ, đó là một số tiền lớn, tôi sẽ cố thêm một chút để có thể mua được ô tô Hàn Quốc. Với ô tô HQ tôi yên tâm hơn nhiều về số tiền lớn phải bỏ ra và "oai" hơn xe TQ xa.

Kể cả khi người Việt chọn dùng hàng Việt thì sản lượng cũng sẽ rất thấp. Một mẫu ô tô bình dân cần phải phải đạt được sản lượng cỡ khoảng 100000 xe một năm để có lãi (quy mô cả thị trường Việt nam là khoảng 150000 cho tất cả các loại xe ô tô). Không phải đơn giản là sản xuất ít thì lãi ít, phải cần một sản lượng nhất định để bù đắp chi phí phát triển. Quan trọng hơn, sản lượng cao sẽ làm có chi phí sản xuất trên đầu xe giảm và có được giá tốt từ các nhà cung cấp linh kiện. Trong trường hợp được nhà nước nâng đỡ trong giai đoạn đầu thì điểm hoà vốn có thể gặp ở sản lượng thấp hơn. Tuy nhiên với quy mô thị trường như vậy, để đứng vững khi nhà nước buông tay thì phải tiến ra các thị trường quốc tế.

Thị trường quốc tế đối với ô tô lại càng khắt khe. Các hãng xe TQ hay Ấn độ đã có thể sống tốt ở thị trường nội địa rộng lớn nhiều năm nhưng vẫn chưa thể bước ra thị trường nước ngoài. Ngoài thị hiếu và thương hiệu, việc quản lý chất lượng là rất khắt khe. Chỉ một sai lầm nhỏ trong quá trình phát triển hay sản xuất, các hãng xe phải triệu hồi hàng triệu xe để sửa. Thị trường ô tô cạnh tranh cực kỳ khốc liệt, các hãng xe phải đảm bảo chất lượng và tính năng ở một mức giá cực kỳ ngặt nghèo. Để có lãi họ dựa vào hai yêu tố chính: Tối ưu quá trình sản xuất và sản lượng lớn. Thế nên thị trường thế giới, chỉ có vài tay chơi chính và không có chỗ cho tay mơ.

Có người bảo sao Hàn quốc làm được. Thứ nhất họ làm được ở thời điểm sớm, khi vẫn còn chỗ để chen vào. Một kế hoạch bài bản và cực kỳ khẩn trương, họ cũng mất vài chục năm (trong thời gian này họ còn có thể bảo hộ thị trường nội địa). Cửa sổ cơ hội qua rồi. Thứ hai, sang Hàn Quốc sẽ thấy xe trên đường hơn 95% xe nội địa (riêng Hyundai and Kia chiếm 80%).

Tự sản xuất xe hơi như đâm đầu vào tường bê tông dày vài mét. Người không biết thì khen dũng cảm, người biết thì...

Nguồn lực là có hạn, nên tập trung vào những chỗ ít rủi ro, hợp với sở trường của mình. Ví dụ, cũng sản xuất xe, nhưng sản xuất xe tải hay xe buýt thì khả thi hơn. Hoặc tập trung vào công nghiệp phụ trợ. Cung cấp được linh kiện cho các hãng lớn đã là thành công vượt bậc. Quan trọng bao nhiêu giá trị gia tăng được đưa vào sản phẩm. Không quan trọng là sản phẩm gì, có hoành tráng hay không.

Xây dựng một công nghiệp thì cần phải có viễn kiến xây dựng một sinh quyển, với nhiều công ty, nhiều sản phẩm tương hỗ nhau. Các nhà làm chính sách phải nâng cao chất lượng chính sách và tiền chỉ là một phần của chính sách.